Sposób identyfikacji krajobrazów
Wyznaczenie jednostek krajobrazowych stanowiące pierwszy etap prac nad Audytem Krajobrazowym Województwa Pomorskiego zostało przeprowadzone w oparciu o szczegółową analizę pokrycia i użytkowania terenu w obrębie istniejących mezoregionów fizycznogeograficznych przy jednoczesnym uwzględnieniu występujących w ich obrębie typów rzeźby terenu.
Podstawą do przeprowadzenia tych działań było rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie sporządzania audytów krajobrazowych, szczegółowo określające sposób prowadzenia prac oraz charakterystykę typologiczną jednostek krajobrazowych. Efektem prac było wydzielenie na terenie województwa pomorskiego łącznie 1 793 jednostek krajobrazowych.
Klasyfikacja typów rzeźby terenu
Klasyfikacja krajobrazów pod względem ukształtowania terenu polegała na identyfikacji występującej rzeźby terenu. Spośród określonych w rozporządzeniu ośmiu typów rzeźby terenu w obrębie województwa zidentyfikowano cztery z nich, wśród których znalazły się krajobrazy równinne, faliste, pagórkowate oraz dolinne, których charakterystyka została określona zapisami rozporządzenia. Metodologia delimitacji została przeprowadzona dwutorowo, krajobrazy dolinne zostały wyodrębnione w drodze analizy geometrii warstwy wektorowej, powstałej z analizy topograficznego wskaźnika pozycji, natomiast krajobrazy równinne, faliste i pagórkowate wyznaczono na podstawie statystyki deniwelacji terenu z Numerycznego Modelu Terenu.
Klasyfikacja typologiczna pokrycia terenu
Zidentyfikowane krajobrazy przedstawiają stan zagospodarowania i użytkowania terenu aktualny na moment sporządzania audytu krajobrazowego. Zakwalifikowanie danego obszaru do określonego typu i podtypu krajobrazu nie wskazuje kierunku jego zagospodarowania, ani nie utożsamia z planistycznym przeznaczeniem tego terenu. W trakcie prac wykorzystywano charakterystykę typów i podtypów pokrycia terenu określoną zapisami rozporządzenia w sprawie sporządzania audytów krajobrazowych. Nałożenie wyników klasyfikacji typologicznej jednostek krajobrazowych z podziałami typów rzeźby terenu doprowadziło w konsekwencji do wydzielenia mniejszych jednostek o odmiennym charakterze geomorfologicznym.
Przykłady typów i podtypów krajobrazu
Jeziora
Tłem krajobrazowym są duże tafle jezior oraz ich rozległych kompleksów wraz z występującymi w ich sąsiedztwie uroczyskami w postaci wysp i półwyspów.
Systemy wód płynących
Naturalne odcinki koryt dużych rzek lub ich systemy anastomozujące, wraz z wyspami, łachami piaszczystymi, nanosami mułowymi, a także tereny systematycznie zalewane wodami roztopowymi i powodziowymi.
Wody przejściowe
Wody przejściowe oznaczają wody powierzchniowe znajdujące się w ujściach rzek lub w pobliżu ujść rzek, które z uwagi na bliskość wód słonych wykazują częściowe zasolenie, pozostając w zasięgu znaczących wpływów wód słodkich, oraz morskie wody wewnętrzne z wyłączeniem części Zatoki Gdańskiej.
Bagienno-łąkowe z udziałem ekstensywnie użytkowanych łąk
Krajobrazy przyrzeczne związane z dolinami dużych i średnich rzek w których tło krajobrazowe tworzą zbiorowiska roślinne nieleśne, w szczególności ekstensywnie użytkowanych łąk oraz torfowisk niskich i przejściowych i szuwarów lub turzycowisk, a także łąki świeże oraz starorzecza i inne obniżenia trwale lub czasowo wypełnione wodą.
Bagienno-łąkowe z dominacją szuwarów i turzycowisk
Tło krajobrazowe tworzą zbiorowiska roślinne nieleśne siedlisk wilgotnych i bagiennych, w szczególności szuwarów i turzycowisk oraz torfowisk niskich i przejściowych i ekstensywnie użytkowanych łąk oraz obniżenia trwale lub czasowo wypełnione wodą.
Bagienno-łąkowe z udziałem nadmorskich łąk słonolubnych
Tło krajobrazowe tworzą zbiorowiska roślinne nieleśne siedlisk wilgotnych i bagiennych z wyraźnym udziałem nadmorskich łąk słonolubnych oraz inne obniżenia trwale lub czasowo wypełnione wodą, która może być słonawa.
Bagienno-łąkowe z dominacją torfowisk niskich
Tło krajobrazowe tworzą zbiorowiska roślinne nieleśne siedlisk wilgotnych i bagiennych z dominacją torfowisk niskich i udziałem szuwarów i turzycowisk oraz zmiennowilgotnych ekstensywnie użytkowanych łąk na rozległych równinach bagiennych.
Bagienno-łąkowe z udziałem torfowisk wysokich
Krajobrazy zlokalizowane w obniżeniach i kotlinach, w których tło krajobrazowe tworzą zbiorowiska roślinne nieleśne siedlisk wilgotnych i bagiennych w dowolnej kombinacji ilościowej, z udziałem torfowisk wysokich. Stałym elementem są różnej wielkości powierzchnie wilgotnych zarośli i lasów.
Lasy z przewagą siedlisk borowych
Tło krajobrazowe tworzą lasy w charakterze borów oraz grunty leśne czasowo odlesione i drogi leśne, przy czym grunty leśne trwale niezalesione, w szczególności wody, zabudowania oraz grunty nieleśne w kompleksie lasów stanowią elementy przestrzenne krajobrazu.
Lasy z przewagą siedlisk lasowych
Tło krajobrazowe tworzą lasy w charakterze siedlisk lasowych oraz grunty leśne czasowo odlesione i drogi leśne, gdzie grunty leśne trwale niezalesione, w szczególności wody, zabudowania oraz grunty nieleśne w kompleksie lasów stanowią elementy przestrzenne krajobrazu.
Lasy z przewagą siedlisk łęgowych, bagiennych i olsowych
Tło krajobrazowe tworzą lasy w typie borów bagiennych lub mieszanych bagiennych, lasów mieszano bagiennych, olsów, łęgów, olsów jesionowych, lasów łęgowych oraz grunty leśne czasowo odlesione i drogi leśne, gdzie grunty leśne trwale niezalesione, w szczególności wody, zabudowania oraz grunty nieleśne w kompleksie lasów stanowią elementy przestrzenne krajobrazu.
Bezleśne wydmy śródlądowe oraz wydmy i plaże nadmorskie
Tło krajobrazowe jest tworzone przez strefowy układ naturalnych zbiorowisk nieleśnych na plażach i wydmach oraz na odlesionych wydmach szarych. Krajobrazy tego typu graniczą lub przenikają się z leśnymi krajobrazami borowymi w regionach przymorskich.
Sztuczne zbiorniki wodne
Tłem krajobrazowym są kompleksy zbiorników, w szczególności stawów hodowlanych, zbiorników przeciwpowodziowych, retencyjnych, rekreacyjnych, z regulowanym przez człowieka poziomem wody, wraz z bezpośrednio z nimi związanymi obwałowaniami i systemami zasilania lub odwadniania.
Wiejskie z przewagą mozaikowo rozmieszczonych użytków rolnych tworzących małe pola
Tłem krajobrazowym są grunty wykorzystywane rolniczo obecnie lub w przeszłości. Poszczególne pola mogą być różnej wielkości, ale ilościowo dominują działki ułożone mozaikowo o kształcie zbliżonym do prostokąta i powierzchni najczęściej poniżej trzech hektarów.
Wiejskie z przewagą mozaikowo rozmieszczonych użytków rolnych tworzących pola średniej wielkości
Tłem krajobrazowym są grunty wykorzystywane rolniczo obecnie lub w przeszłości. Poszczególne pola mogą być różnej wielkości, ale dominują działki ułożone mozaikowo o kształcie zbliżonym do prostokąta. W obrębie tła mogą występować obszary zabudowane charakteryzujące się różnym usytuowaniem oraz mogą występować inne obiekty infrastruktury technicznej.
Wiejskie z przewagą wielkoobszarowych pół lub łąk i pastwisk
Tłem krajobrazowym są grunty wykorzystywane rolniczo obecnie lub w przeszłości. Poszczególne pola mogą być różnej wielkości, ale ilościowo dominują większe niż trzydzieści hektarów. W obrębie tak opisanego tła krajobrazowego mogą występować obszary zabudowane o różnym charakterze i stopniu skupienia oraz mogą występować inne obiekty infrastruktury technicznej.
Wiejskie z przewagą terenów zabudowanych o charakterze wiejskim
Tłem krajobrazowym jest wyodrębniona z otoczenia intensywna i zwarta zabudowa o charakterze wiejskim, o układzie siedliska wraz z ogrodami przydomowymi, otoczona funkcjonującymi obszarami polnymi.
Wielkoobszarowe zespoły pałacowo-parkowe i klasztorne oraz inne układy komponowane
Tło krajobrazowe tworzą mozaikowe kompozycje przestrzenne złożone z historycznych, wielkopowierzchniowych kompozycji przestrzennych, w tym zespoły pałacowo-parkowe, kalwarie, położone w strefach podmiejskich ogrody botaniczne, arboreta, skanseny, ogrody zoologiczne.
Miejscowości z zachowanym układem historycznym
Tłem krajobrazowym jest wyodrębniona z otwartego otoczenia intensywna i zwarta, wielkobszarowa zabudowa o cechach miejskich, występowanie rynku i koncentryczny układ ulic, obecność historycznych obiektów architektonicznych o cechach osadniczych, funkcjach publicznych i sakralnych.
Nabrzeża portowe, stocznie, porty morskie i rzeczne
Tłem krajobrazowym jest infrastruktura portowa i stoczniowa z charakterystyczną architekturą zabudowań i urządzeń stanowiących dominanty krajobrazowe w postaci żurawi, dźwigów i suwnic. Linia brzegowa mola, pirsu, falochronu lub kanału portowego wraz z przyległymi terenami portowymi, odpowiednio przystosowane do postoju i obsługi jednostek pływających.
Tereny sportowe i rekreacyjne
Tłem krajobrazowym są wyodrębnione duże zespoły przestrzenne, w szczególności tereny stadionów, hal sportowych, kortów tenisowych i basenów oraz tereny towarzyszące w postaci form zieleni urządzonej, w tym parki miejskie, ogrody działkowe, ogrody zoologiczne, ogrody botaniczne, lasy komunalne i tereny parków rozrywki.