Zgodnie z art. 38 ustawy z dnia 27 marca 2003 roku o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym organy samorządu województwa zobligowane są do sporządzenia audytu krajobrazowego. W województwie pomorskim jednostką odpowiedzialną za jego przygotowanie jest Pomorskie Biuro Planowania Regionalnego. Z uwagi na złożoność procedury, a także szeroki zakres i poziom szczegółowości prac określony rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 11 stycznia 2019 roku w sprawie sporządzania audytów krajobrazowych, które zostało zmienione rozporządzeniem z dnia 19 października 2022 roku, prace te zostały podzielone na kilka zasadniczych etapów.

Pierwszym z nich była szczegółowa analiza pokrycia i użytkowania terenu, której wynikiem było wyznaczenie granic poszczególnych jednostek krajobrazowych, na które podzielona została przestrzeń województwa pomorskiego. W obrębie każdej z nich została następnie przeprowadzona ocena ich cech przyrodniczych i kulturowych prowadząca do wskazania krajobrazów priorytetowych. Ważnym etapem z punktu widzenia ochrony krajobrazu była następnie identyfikacja zagrożeń dla możliwości zachowania wartości krajobrazów priorytetowych, czego konsekwencją było sformułowanie propozycji rekomendacji i wniosków dotyczących kształtowania i ochrony krajobrazów priorytetowych. Ponadto spośród wyznaczonych krajobrazów priorytetowych zidentyfikowane zostały obszary wyróżniające się lokalną formą architektoniczną.

Istotnym elementem etapu prac nad sporządzeniem kart charakterystyki i oceny krajobrazu była współpraca z samorządami lokalnymi posiadającymi największą znajomość specyfiki ocenianych jednostek krajobrazowych oraz sytuacji planistycznej w ich obrębie. Wyniki audytu będą bowiem znajdowały odzwierciedlenie między innymi w aktach planowania przestrzennego szczebla lokalnego wzmacniając istniejące narzędzia ochrony i kształtowania krajobrazu. W tym celu w okresie od marca do lipca 2024 roku przeprowadzony został cykl spotkań, których celem było zapoznanie przedstawicieli samorządów lokalnych ze wstępnymi wynikami audytu. Spotkania te miały charakter roboczy i stanowiły okazję nie tylko do zapoznania się ze specyfiką dokumentu, przebiegiem prac oraz metodyką wyznaczania krajobrazów priorytetowych, ale także do dyskusji na temat rekomendacji i wniosków dotyczących kierunków i zasad kształtowania zabudowy, zagospodarowania i użytkowania terenów w obrębie krajobrazów priorytetowych.

Dalsze kroki w pracach nad audytem dla województwa pomorskiego

W chwili obecnej prowadzone są prace polegające na uzupełnieniu kart charakterystyki i oceny krajobrazu o szczegółowe informacje przekazane przez samorządy lokalne podczas spotkań roboczych oraz formułowanie rekomendacji i wniosków dotyczących kształtowania i ochrony krajobrazów w obrębie obszarów objętych formami ochrony, zgodnie z art. 38a ust. 3 pkt 2 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym.

Równolegle trwają prace nad opracowaniem stanowiącego część audytu krajobrazowego katalogu lokalnych form architektonicznych, który będzie stanowił zbiór charakterystycznych cech i detali dotyczących wybranych obszarów zabudowy wyróżniających się tradycyjną architekturą regionalną. Katalog ten ma nie tylko sprzyjać zachowaniu tożsamości i zmierzać do osiągnięcia większej harmonii pomiędzy nowymi obiektami oraz zachowaną zabudową o charakterze historycznym, ale ma mieć również potencjał popularyzatorski, służący podtrzymaniu i wzmacnianiu tradycji oraz specyfiki i tożsamości lokalnej konkretnych rejonów województwa pomorskiego poprzez zachowanie i kontynuację regionalnych cech budownictwa we współczesnej architekturze.

Sporządzenie dokumentacji oraz zatwierdzenie projektu przez Zarząd Województwa Pomorskiego rozpocznie proces opiniowania i konsultacji społecznych projektu audytu przez odpowiednie instytucje i lokalne samorządy, zgodnie z art. 38b ustawy z dnia 27 marca 2003 roku o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. W ramach konsultacji społecznych projektu Audytu Krajobrazowego dla Województwa Pomorskiego planowane są spotkania konsultacyjne skierowane zarówno do podmiotów i instytucji publicznych, jak i organizacji społecznych czy mieszkańców różnych części województwa.

Audyt krajobrazowy jako nowe narzędzie zarządzania krajobrazem

Audyt krajobrazowy jest nową procedurą oceny walorów krajobrazowych, której celem jest identyfikacja krajobrazów występujących na terenie całego województwa, a także wskazanie krajobrazów szczególnie cennych ze względu na swoje wartości przyrodnicze, kulturowe, historyczne lub estetyczno-widokowe, które określane są mianem krajobrazów priorytetowych. Każdy z tych krajobrazów ma swój unikalny i niepowtarzalny charakter, na który wpływ miały zarówno występujące na danym terenie uwarunkowania przyrodnicze, jak i zmieniające się na przestrzeni wieków uwarunkowania kulturowe.

Ważnym elementem audytu krajobrazowego jest identyfikacja zagrożeń, które wpływają negatywnie na możliwości zachowania wartości krajobrazów. Stanowi to zwrócenie uwagi nie tylko na zagrożenia dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego, ale także zagrożenia fizjonomii krajobrazu, w szczególności występujący chaos przestrzenny i wizualny, niszczenie cennych wartości historycznych i architektonicznych przypadkową i nieestetyczną zabudową, konsekwencje lokalizowania dominujących w krajobrazie obiektów wysokościowych czy zamykanie komponowanych historycznie widoków, panoram i wnętrz krajobrazowych.

W celu przeciwdziałania tym zagrożeniom oraz zadbania o dziedzictwo krajobrazowe, audyt krajobrazowy zawiera również szereg rekomendacji dotyczących sposobu kształtowania i gospodarowania przestrzenią. Rekomendacje te skierowane są nie tylko do instytucji i podmiotów odpowiedzialnych za planowanie i zarządzanie przestrzenią, ale także do wszystkich osób, które swoimi działaniami mogą wpływać na kształt i wygląd otaczającej przestrzeni.