W przedostatnim tygodniu września Swołowo, niewielka wieś w Gminie Redzikowo, stało się głównym bohaterem i jednocześnie miejscem realizacji kilkudniowych warsztatów Pomorskiej Akademii Planowania Przestrzeni Publicznej. W dniach od 22 do 25 września studenci czterech trójmiejskich uczelni wraz z gronem akademickim oraz współorganizatorami Akademii, czyli przedstawicielami Związku Uczelni Fahrenheita oraz Pomorskiego Biura Planowania Regionalnego, mieli możliwość przyjrzeć się z bliska terenowi projektowemu, a także spotkać się z osobami na co dzień związanymi z tym wyjątkowym miejscem. Warsztaty organizowane we współpracy z Gminą – Gospodarzem danej edycji Akademii są jej stałym, bardzo ważnym elementem. Poprzedzają one bowiem bezpośrednio właściwe prace projektowe, które są następnie prowadzone na uczelniach podczas semestru zimowego.

Pierwszy dzień rozpoczął się od spotkania w szerokim gronie współorganizatorów Akademii oraz interesariuszy obszaru będącego przedmiotem zainteresowania bieżącej edycji. O idei Pomorskiej Akademii Planowania Przestrzeni Publicznej, rozwijającej się w jej ramach współpracy, a także dotychczasowych i oczekiwanych efektach opowiedziały pokrótce Panie: Anna Błażewicz-Stasiak, Zastępczyni Dyrektora Pomorskiego Biura Planowania Regionalnego, oraz Adriana Zaleska-Medynska, Dyrektor Związku Uczelni w Gdańsku im. Daniela Fahrenheita. Z kolei o motywacjach zgłoszenia Swołowa, jako miejsca realizacji Akademii, opowiedział Pan Adam Sędziński, Sekretarz Gminy Redzikowo. Była to również okazja do wysłuchania głosu mieszkańców, potencjalnych przyszłych beneficjentów rozwiązań inspirowanych pomysłami studenckimi, a także grona akademickiego, które w ramach Akademii ukierunkowuje merytorycznie te pomysły.

Wicedyrektor Anna Błażewicz-Stasiak oraz Dyrektor Adriana Zaleska-Medynska podczas spotkania inaugurującego warsztaty

W kolejnych dniach, aby jak najlepiej zrozumieć złożone uwarunkowania projektowe, uczestnicy warsztatów mieli możliwość wzięcia udziału w zorganizowanych wyjściach w teren oraz spotkaniach. Wraz z pracownikami Urzędu Gminy Redzikowo, w szczególności z pomocą Pani Doroty Możejko, Kierownik Referatu planowania przestrzennego i geodezji, studenci poznawali złożony kontekst planistyczny tego obszaru i analizowali potencjał działek będących częścią zasobu gminnego pod kątem możliwości wykorzystania ich w pracach projektowych. Pan Szymon Czajkowski, Kierownik Zagrody Inicjatyw Twórczych, gminnej placówki kultury, opowiedział o przyjętym w niej profilu działań, ukierunkowanym na podejście regeneratywne, czyli zmierzające do angażowania turystów i uczestników wydarzeń kulturalnych nie tylko do ochrony, ale również do przywracania i wzmacniania lokalnych zasobów przyrodniczych i kulturowych. O aktywnym włączaniu uczestników, w tym przedstawicieli lokalnych społeczności w organizowane wydarzenia można było się również dowiedzieć podczas spotkań z przedstawicielami Muzeum Kultury Ludowej Pomorza w Swołowie. Kierownik Muzeum, Pan Dawid Gonciarz wraz ze swoimi współpracownikami, zaprezentowali historię Swołowa i okolic, czytelną we współczesnym krajobrazie wsi, jak i wieloaspektowo ukazaną w ekspozycjach muzealnych. Przybliżyli także bieżące działania oraz plany na przyszłość, związane m.in. z rewaloryzacją i adaptacją kolejnej zabytkowej zagrody, jak również z włączeniem jej w działalność muzealną i życie społeczno-gospodarcze wsi. Ważnym spotkaniem, pokazującym na czym polega ochrona i opieka nad zabytkami w praktyce w takiej wsi jak Swołowo i z jakimi wyzwaniami się one wiążą była wizyta przedstawicielek Delegatury Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Słupsku, Pań: Katarzyny Bartosiewicz i Karoliny Krajewskiej. Poza zorganizowanymi spotkaniami uczestnicy warsztatów mieli również zapewnione warunki do przeprowadzenia indywidualnych obserwacji i rozmów w terenie.

Studenci odwiedzili tereny projektowe, a także okoliczne miejscowości, by lepiej poznać kontekst Swołowa

Studenci zapoznali się z historią Swołowa dzięki uprzejmości pracowników Muzeum Kultury Ludowej Pomorza w Swołowie

Stałym punktem wrześniowych warsztatów jest również seria wykładów i warsztatów przygotowanych przez nauczycieli akademickich. Każdy z czterech dni ma swojego „opiekuna”. W bieżącej edycji pierwszy dzień należał do Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego: dr Piotr Popowski wygłosił wykład dotyczący zdrowia jako istotnego wektora kształtowania przestrzeni, przybliżając jednocześnie koncepcję „One Health”, natomiast mgr Małgorzata Wojnarowska przeprowadziła warsztaty z zakresu zarządzania projektem w interdyscyplinarnym zespole, co stanowiło znakomity wstęp do wyłonienia zespołów projektowych i zainaugurowania ich współpracy. Drugiego dnia głównym zagadnieniem, rozpatrywanym w różnych ujęciach był krajobraz. O tym jak go uważnie „czytać”, a następnie umiejętnie kształtować, z zachowaniem i uwypukleniem istniejących walorów, a także kreowaniem nowych wartości opowiadała dr inż. arch. Joanna Poczobut z Uniwersytetu Gdańskiego. Uzupełnieniem tego wykładu było krótkie wystąpienie dotyczące „Audytu Krajobrazowego Województwa Pomorskiego”, w tym jego wyników odnoszących się do krajobrazu Krainy w Kratę, zaprezentowane przez przedstawicielkę Pomorskiego Biura Planowania Regionalnego, mgr inż. arch. Annę Łoziak. Tematem przewodnim trzeciego dnia była estetyka i dobry design, które mają ogromny wpływ na odbiór przestrzeni. Dr Anita Wasik i mgr Joanna Czaplewska z Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku w swoim wystąpieniu przywołały inspirujące przykłady dobrych praktyk z różnych zakątków świata pokazując jak adekwatna do kontekstu interwencja artystyczna może uporządkować i wzbogacić przestrzeń publiczną, czyniąc ja piękniejszą, ciekawszą i bardziej funkcjonalną. O roli sztuki w przestrzeni publicznej opowiadał również jeden ze studentów – uczestników Akademii, Antoni Bęzel, dzieląc się przykładami swoich własnych działań twórczych prowadzonych w ramach Stowarzyszenia Traffic Design. Inspirujące przykłady zaprezentowane zostały również ostatniego dnia podczas wystąpienia dr inż. arch./prof. PG Magdaleny Podwojewskiej i dr inż. arch. Anna Rubczak z Politechniki Gdańskiej. W bogato ilustrowanym wykładzie opowiedziały one o architekturze zakorzenionej w cennym krajobrazie kulturowym, omawiając przykłady analogiczne do Swołowa, w których niezwykle istotnym uwarunkowaniem jest dziedzictwo kulturowe. Uwrażliwiły jednocześnie słuchaczy na potrzebę myślenia o przestrzeni w sposób holistyczny, uwzględniający różne aspekty, w tym społeczne, gospodarcze i środowiskowe, co znajduje swoje odzwierciedlenie w zintegrowanych strategiach projektowania. Był to ostatni wykład warsztatów wprowadzający studentów do kolejnego etapu Akademii, znalazły się w nim więc również przykłady projektów wykonanych w ramach poprzedniej edycji w Pelplinie, stanowiące inspiracje co do zakresu i sposobu realizacji zadania projektowego.

W czasie całego wyjazdu studenci brali udział zarówno w wykładach, jak i pracach koncepcyjnych

Kameralna wieś i niezwykle gościnna atmosfera Zagrody Inicjatyw Twórczych, która stała się miejscem pracy i odpoczynku podczas tych czterech intensywnych dni pozwoliła uczestnikom Akademii poczuć się jak w domu – co z pewnością ułatwiło wzajemne poznanie się i integrację grupy. Życzliwość gospodarzy miejsca – Pana Szymona Czajkowskiego oraz Jego zespołu, a także dopracowanie szczegółów organizacyjnych i logistycznych ze strony Pani Iwony Antoniuk, Kierowniczki Referatu ds. inwestycji Urzędu Gminy Redzikowo zapewniły sprawną realizację zaplanowanego programu. To również dzięki temu studenci podzieleni na sześć interdyscyplinarnych zespołów projektowych zdążyli przełożyć swoje pierwsze wrażenia i przemyślenia na wstępne koncepcje, które zaprezentowali ostatniego dnia w obecności gospodarzy. Ideą takich inicjatyw jak Akademia jest z jednej strony próba odpowiedzi na odczytane na miejscu  potrzeby i oczekiwania, z drugiej zaś zaproponowanie świeżego spojrzenia „z zewnątrz”, tak aby otworzyć interesariuszy danej przestrzeni na zupełnie nowe pomysły i rozwiązania, które dotychczas nie były brane pod uwagę. Pierwsze reakcje po prezentacji wskazują na duży potencjał przedstawionych pomysłów.

W czasie prezentacji każdy z zespołów zaprezentował swój „pomysł” na Swołowo
Źródło dolnych zdjęć: Zagroda Inicjatyw Twórczych w Swołowie

Piękno i wyjątkowość Swołowa wiążą się przede wszystkim z walorami krajobrazowymi oraz z zachowanym dziedzictwem kulturowym tego rejonu. Ponadprzeciętny potencjał jest jednocześnie istotnym i niekiedy trudnym wyzwaniem dla osób i instytucji podejmujących decyzje związane z kształtowaniem tej przestrzeni i innymi działaniami mającymi wpływ na jej funkcjonowanie. Jak chronić i promować dziedzictwo, odpowiadając jednocześnie na bieżące potrzeby, a także na wyzwania przyszłości? Jak zahamować odpływ stałych mieszkańców i zapewnić im odpowiednią jakość życia, tak aby kolejne pokolenia chciały wiązać swoją przyszłość z tym miejscem? Jak jednocześnie nie dopuścić do rozlewania się zabudowy i powstrzymać presję inwestycyjną, której konsekwencją może być wprowadzanie zagospodarowania wpływającego negatywnie na krajobraz i zagrażającego utracie walorów tego miejsca? Jak radzić sobie z wysokimi kosztami związanymi z utrzymaniem i remontami obiektów i przestrzeni objętych ochroną konserwatorską? I wreszcie – czy możliwe jest utrzymanie autentyczności Swołowa jako żywej, zamieszkałej wsi, czy może nieuchronnie zmierza ona w kierunku skansenu lub swego rodzaju produktu turystycznego?

Na takie i podobne pytania w najbliższych miesiącach studenci, pod czujnym okiem i kierownictwem swoich mentorów, będą poszukiwać jak najlepszych i najciekawszych odpowiedzi, które w formie opracowanych koncepcji projektowych zostaną zaprezentowane na początku przyszłego roku jako inspiracja dla decyzji podejmowanych dla tego obszaru, a także innych lokalizacji o podobnych uwarunkowaniach i dylematach rozwojowych.